Navigatie

 

Ik moet eerlijk bekennen dat ik eind vorig jaar overtuigd was dat Ukulele Songs van Eddie Vedder (zie ook link) mijn favoriete plaat van 2011 zou worden. Dit was echter voordat het tweede album “50 Words of Snow” van Kate Bush in november 2011 uitkwam. Hoe groot een Pearl Jam fan ik ook ben. (En mensen die me kennen weten dat ik een zeer grote fan ben.) Op artistiek niveau is deze plaat niet te evenaren.

 


Ik ben al jaren geobsedeerd door Kate Bush. Al vanaf mijn veertiende toen ik de videoclip Cloudbusting zag, werd ik door haar gegrepen. Vooral de scene waar geheime agenten, uiteraard gekleed in het zwart, op de maat van de muziek en strijkers een trap aflopen om Wilhelm Reich, een controversiële wetenschapper te arresteren. Wilhelm Reich stond bekend om zijn wetenschappelijke theorieën van psychoanalytica en hield er, op zijn zachtst gezegd, uitzonderlijke ideeën op na. Hij is uiteindelijk ondervraagd door de FBI omdat hij, tijdens de hoogtij dagen van de McCarthy heksenjacht, sympathiseerde met het Marxisme en Communisme. (Hoewel dat laatste nooit geheel bewezen is.) Ook scheen hij te beweren dat hij regen kon ontwikkelen (Cloudbusting). Het nummer is dan ook gezongen vanuit het perspectief van zijn zoon Peter die zijn vader probeert te beschermen. Wilhelm Reich is uiteindelijk opgenomen in een psychiatrische inrichting en later in een gevangenis terecht gekomen en daar in 1957 overleden. In zijn laatste brief naar zijn zoon heeft hij geschreven: "Do not worry too much about me, though anything might happen." Hoewel "hartfalen" de officiele verklaring is van zijn overlijden, blijft zijn dood in mysterie gehuld.

 

 
De sensitiviteit van het nummer, greep me onmiddellijk aan. Met name omdat het gaat over een zoon die ten koste wat het kost zijn vader probeert te beschermen en zijn eer probeert te herstellen. De tekst "Your son's coming out" of "I wake up cryin', you're making rain, and you're just in reach, when you and sleep escape me" ontroeren me nog steeds.

 

Ik herinner me nog – dit was voor CD’s en nog in de tijd van langspeelplaten – hoe ik Hounds of Love in de winkel had gekocht en de plastieken verpakking verwijderde. Ik herinner me ook nog hoe ik avonden achtereen op mijn pick-up naar deze plaat luisterde. Kant A dat ging over het leven en relaties (van Running Up That Hill tot Cloudbusting), Kant B was donkerder en ging op verschillende manieren over de Dood.

 


Ik heb sindsdien, in retorperspectief, Kate Bush gevolgd. Ik heb de platen The Kick Inside, Never Ever en de experimentele The Dreaming grijs gedraaid. Ik was eerlijk gezegd minder te spreken over de opvolgers van Hounds of Love namelijk The Sensual World en The Red Shoes; niet omdat ik vond dat deze platen noodzakelijk slecht waren (the Fog is nog steeds een van mijn favoriete nummers) – dit vond en vind ik overigens wel van Lionheart; ik kan mezelf niet in deze plaat vinden – maar omdat ik vond dat ze over-geproduceerd waren. De nummers waren zo compact dat het leek alsof iedere seconde met  een twist, een klank, gevuld moest worden.

 

In tegenstelling tot sommige fans vond ik Aerial een verademing. Dit was een plaat waar Kate Bush voor het eerst plaats maakte voor “ruimte” en “stilte” in haar muziek, wat haar composities (in mijn optiek tenminste) krachtiger maakte. Nummers als Pi (waaruit de tekst slechts uit een reeks getallen bestaat) of Mrs. Bartolozzi (over een wasvrouw die terugdenkt over een verloren liefde) zijn niet alleen buitengewoon sterk, maar artistiek en tekstueel bijzonder. De teksten lijken oppervlakkig, maar vervelen niet en dan heb ik het niet eens over de tweede kant van Aerial (ook wel “A Sky of Honey” genoemd), die tevens bekritiseerd is omdat ze gebruik maakte van vogelgezang, waar Sunset en Nocturn zonder twijfel de beste nummers zijn die Kate Bush tot aan dat moment heeft gecomponeerd. Sunset wegens de tempo en genre wisselingen. Nocturn wegens de fragiele teksten en climatische opbouw. (NB: voor degenen die kritiek hebben over vogelgezang, zou ik ze naar The Dreaming willen verwijzen, waar volgens mij een heel boerderij op de achtergrond meespeelt en meezingt.)

 

Kate Bush is een merkwaardige artieste (zo beschouw ik haar ook; niet een popzangeres, of een idool, maar een waar artistiek talent) die het aandurft om nieuwe wegen in te slaan.

 

Toen ze aan het begin van 2011 met Directors Cut kwam, waren velen fans dan ook verbaasd. Hier was Kate Bush, met een iets donkerdere stem (de hoge octaven raakt ze niet meer zo zuiver) die haar laatste twee platen na Hounds of Love (The Sensual World en The Red Shoes) uitkleedde en opnieuw invulde. Volgens sommige recensenten en fans heiligschennis, voor mij een openbaring. Want hier deed ze namelijk wat ze had nagelaten op deze twee platen: ze gaf “ruimte” en “stilte” een plaats. The Sensual World (opnieuw omgedoopt tot Flower of the Mountain omdat het nu teksten uit Ulysses bevatte uit het boek van James Joyce) liet nu meer zijn Keltische wortels horen, Deeper Understanding was nu een uitgerekte jam van bijna zeven minuten. Van de over geproduceerde nummers uit de jaren negentig had stilte tussen de noten zijn plaats opgeëist.

 

Moments of Pleasure verdient hier extra aandacht. Het toevoegen van een mannenkoor, maakt het nummer niet alleen sterker, maar ook gevoeliger. Dit nummer, nog meer dan de andere nummers, laat de groei die Kate Bush als componist in de laatste twintig jaar heeft doorgemaakt overduidelijk zien. En daar was dan, na zes jaar stilte, plotseling een nieuwe plaat met nieuwe nummers en met de bizarre titel “50 Words of Snow”. Had Kate Bush haar excentriciteit behouden en was er nog steeds plaats voor lucht en ruimte in haar nieuwe composities? Of ging ze een heel nieuwe richting op? Dit waren de vragen die op fanboards de boventoon voerden.

 

 

 

 

Laten we beginnen te stellen dat het antwoord op al deze vragen “ja” is. Maar laten we ook iets anders stellen: deze plaat, en dan vooral de eerste drie nummers, zijn nog uitgekleder en naakter dan Aerial. Het zijn voornamelijk piano nummers met teksten die in de eerste instantie oppervlakkig lijken, maar na nader onderzoek meer diepgang hebben dan gedacht. Laten we beginnen bij het eerste nummer en de thematiek stap voor stap uitwerken.

 

Snowflake
Toen ik voor het eerst hoorde dat dit nummer grotendeels ingezongen zou worden door haar zoon, was ik in het begin huiverig. Het deed me denken aan Tori Amos Night of Hunters waar haar dochter, maar ook haar nicht, een plaats hebben gekregen op haar album. Haar dochter komt op (minimaal) vier van de veertien nummers voor. Het beste nummer op deze plaat in mijn optiek overigens (Job’s Coffin) wordt geheel door haar dochter gezongen. En hoewel ik dit een goed nummer vind en de akoestiek van deze plaat uitermate geweldig georchestreerd en geproduceerd is (en ik het ook in het concept en verhaalvertelling van het album begrijp) voelt het tegelijkertijd ontwrichtend. Als je een album van Tori Amos koopt, wil je Tori Amos horen en niet vijf duetten. (Als een antropoloog valt het me trouwens op dat vooral vrouwelijke artiesten een podium geven voor hun kinderen.)

 

Mijn angst hier echter was geheel ongegrond. Waar de dochter van Tori Amos een personage speelt in een vertelling, heeft de rol van Bernie (de zoon van Kate Bush) in dit lied een intrinsieke betekenis. Het nummer begint met fragiele piano tonen, gevolgd door de lage (en later hogere) stem van haar zoon. Het is geheel geschreven vanuit het oogpunt van een sneeuwvlok die langzaam naar de aarde dwarrelt en beschrijft wat hij allemaal ziet. Tegelijkertijd zingt hij dat iemand beneden op hem wacht om hem “op te vangen”. Dit wordt afgewisseld met de stem van Kate Bush die zingt: “The world is so loud, keep falling, I will find you.”

 

Juist omdat de narratief van de sneeuwvlok wordt gezongen door haar zoon geeft het dit lied meer gewicht en betekenis. Het gaat over de kortstondigheid van het leven (een sneeuwvlok sterft als het eenmaal opgevangen is), over uniekheid (iedere sneeuwvlok is uniek), maar nog meer dan dat, het lied gaat over een moeder en zoon relatie, waar de moeder haar zoon te allen tijde zal opvangen. Dit is op diverse manieren uitgewerkt. Als haar zoon bijvoorbeeld zingt: “My broken hearts (meervoud), my fabulous dance (uniekheid), my fleeting song, my twist and shout (woede, volwassen worden, groeien) en deze zinnen weer worden afgewisseld door Kate Bush die zingt: “The world is so loud, keep falling,  I will find you”. Gaat het juist over deze relatie. De relatie van onvoorwaardelijke liefde en de veiligheid die alleen een moeder in een sneeuwstorm kan bieden.

 

Lake Tahoe
Dit is het tweede nummer op de plaat die voornamelijk door pianospel wordt gedragen. Het begint echter met (een bijna lijkende) Gregoriaanse koor die de spookachtige teksten: “Lake Tahoe. Cold mountain water. Don’t ever swim there…” zingt. Als je weet dat Lake Tahoe is ontstaan tijdens de ijstijd en dat er tientallen spookverhalen zijn over het gebied (ik wil iedereen eens uitdagen om dit te googlen), dan geeft het de tekst een extra lading en betekenis. (Het beroemdste spookverhaal overigen gaat over Marilyn Monroe.) Het valt in het concept van “50 Words of Snow”, (ijs, geesten, afondering etc.) maar maakt het ook urgent, geheimzinnig en griezelig. Dit wordt versterkt door de geweldige art-work dat met de CD gepaard gaat.

 

Het lied zelf is dan ook een spookverhaal over een vrouw die rond het meer leeft. (En ja, je hoort zelfs kraaien op de achtergrond.) De Gregoriaanse koor geeft de setting weer, maar zodra de narratief naar het spook zelf gaat, en het lied vanuit haar oogpunt wordt gezongen, maakt het nummer muzikaal (rond 3.35 – en let op de kraaien!) een transformatie door. Het lijkt bijna op een tango, geheel gedragen door de piano en een zachte drum.

 

Het lied vertelt het verhaal van een spook in “Victoriaanse kleding” die op zoek is naar haar hond (“Snowflake”) en zijn naam zo nu en dan ook over het meer uitschreeuwt. Het is de relatie met deze hond die de kern van de vertelling vormt. De tekst lijkt uitermate simpel over een eenvoudige liefde. Maar achter deze tekst raakt Kate Bush andere thema’s aan, zoals eenzaamheid en de onbereikbaarheid van liefde. Liefde dat tot op een bepaalde hoogte ongrijpbaar is. Dit is een thema (zie ook het voorgaande nummer) die bijna als een rode draad door het album heen loopt. Hier krijgt “sneeuw” ook een symbolische betekenis; als iets dat ongrijpbaar is en ook iets dat niet in een enkel woord (let op de titel, maar ook de titelsong) samen te vatten is.

 

Dit nummer, nog meer dan het openingsnummer, zet de sfeer van de hele plaat neer.

 

 

Misty
Ongetwijfeld de meest besproken en meest controversiële plaat op het album. En ook typisch Kate Bush. Waar ze in voorgaande composities dieren geluiden gebruikten, of zelfs het geluid van een wasmachine nabootste (Mrs. Bartolozzi) of de bijna seksuele aantrekkingskracht tussen een vrouw en een kind beschreef (Infant Kiss), gaat dit nummer over een seksuele relatie tussen een vrouw en een sneeuwpop met de naam Misty. Het is de volwassen versie van het beroemde kerstverhaal over de sneeuwpop die uiteindelijk smelt.

 

De Freudiaanse betekenis is expliciet aanwezig. Misty staat voor de koude en afstandelijke man die de hoofdpersoon wil versieren, misschien zelfs wilt redden en wilt vormen. Ze maakt hem, ze versmelt met hem en ontdekt vervolgens dat hij verdwenen (lees: gesmolten) is. De paniek en frustratie van de hoofdpersoon wordt, naar mate het drama van het nummer toeneemt - het nummer is dertien minuten lang, maar voelt niet langer dan vijf minuten - steeds hoorbaarder en wordt aangevuld en weergegeven door de strijkers op de achtergrond.

 

Het nummer zelf wordt grotendeels door de piano gedragen met de drums en de strijkers op de achtergrond die de drama accentueren. Dit nummer bevat ook de mooiste piano solo (rond 2.24) die ik ooit in de laatste jaren in een pop song heb gehoord. De muziek verstilt hier bijna en vult de gehele ruimte van het nummer op.

 

Onderwijl wordt de paniek van de hoofdpersoon steeds hoorbaarder en wordt het steeds duidelijker dat de liefde die ze zoekt onmogelijk is. Tot aan het einde, totdat ze in haar waanzin beseft dat ze altijd een nieuwe sneeuwpop kan maken, altijd opnieuw kan beginnen. Het lied eindigt dan ook met een paniekerige, bijna hysterische Kate Bush die op de raam richel staat en naar buiten springt om zich opnieuw in de diepte te storten. Haar laatste zinnen: “I’m coming out on the ledge, I’m coming out on the ledge” zijn zowel urgent als huiverwekkend.

 

 

Wild Man
Wild Man is dan ook de natuurlijke follow up van Misty, hoewel hier de piano wordt doorbroken door meerdere instrumenten. (Misschien ook de reden waarom dit nummer niet begint met muziek, maar met het geluid van wind en sneeuw.) Dit lied wordt gevuld door Tibetaanse klanken en gezang – wat de thematiek goed weergeeft. Waar hiervoor een afstandelijke en koude man centraal stond, staat hier de “wilde man” centraal (let hier ook op de Freudiaanse connotatie) uitgebeeld als de Verschrikkelijke Sneeuwman; die wild is, zelden gezien wordt, maar die de hoofdpersoon – iemand die in het gebied woont – probeert te beschermen. Ze hoort hem op de daken. Hij is gezien bij de rivier. Ze hoort hem bij haar tent, ze hoort zijn eenzame schreeuw, en het enige wat ze wilt doen is hem waarschuwen: “They want to hunt you down. You’re not an animal,” zingt Kate Bush in een bijna fluisterende toon.

 


Het refrein wordt gezongen door meerdere stemmen en het is alleen Kate Bush, in mijn optiek, die Tibetaanse geluiden zodanig kan verweven met moderne pop.

 

Snowed in at Wheeler Street
Waar Misty misschien het meest controversiële nummer is, is dit de meest bekritiseerde. Wat in mijn optiek geheel onterecht is. De beginklanken zouden teveel lijken op een Lady Gaga liedje (who cares?) en de tekst zou te direct of juist te obscuur zijn.

 

Het past echter geheel in de thematiek van het album. Namelijk de ontastbaarheid en onbereikbaarheid van liefde. In dit geval twee geliefden die of a) door de tijd reizen en elkaar steeds missen of b) elkaar steeds in terugkerende levens voorbij lopen. Onthoud dat het voorgaande nummer gedeeltelijk over Tibet ging en het idee van reïncarnatie en daarbij het steeds opnieuw mislopen van de ware liefde, is dus niet zo een vreemde gedachte. Het lied springt dan ook door de tijd heen: van Rome naar Nazi Duitsland naar 9/11.

 


Het lied is een duet met Elton John. En hoewel ik geen fan van Elton John ben, denk ik dat hij hier zijn beste prestatie geeft. Je hoort de emotie en wanhoop in zijn stem. Ze zien elkaar, ze herkennen elkaar, maar lopen elkaar steeds mis.

 

Behalve in Wheeler Street, daar komen ze elkaar tegen en zijn ze even, heel even, met elkaar verbonden. “Snowed in” verwijst hier dan ook naar de metaforische betekenis van het woord namelijk “gevangen zijn” of “verbonden zijn” – het niet van elkaar kunnen loskomen, vlak voordat ze weer van elkaar worden losgescheurd.

 

Fifty Words of Snow
Net zoals het lied Pi op Aerial heeft dit nummer niet echt een tekst. Het heeft vijftig woorden van sneeuw die een zekere Professor Joseph Yupik (Stephen Fry - wiens boek The Hippopotamus in mijn top tien staat en ik ieder kan aanraden) opnoemt en die Kate Bush vervolgens aftelt. Dit allemaal onder begeleiding van een rollende drum. Als antropoloog weet ik dat er een algemene misvatting bestaat dat de Inuit vijftig woorden voor sneeuw zou hebben. Ze hebben veel verschillende woorden voor sneeuw, maar niet vijftig. Kate Bush speelt hier mee en Stephen Fry verzint ter plekke woorden die sneeuw dienen uit te beelden. (En wie is daar beter in dan Stephen Fry?)

 

Toen ik het de eerste keer hoorde was ik verbluft. Bij de tweede keer wist ik het zeker. Bij de derde keer heb ik het opgezocht. Maar inderdaad nummer 42 is Klingon. Dit maakt het in mijn optiek het enige poplied ooit in de geschiedenis die Klingon in zijn teksten heeft verwerkt.

 

Hoewel de muziek en woorden speels zijn, passen ze in de thematiek van het album; de ongrijpbaarheid van sneeuw en daarmee ook de liefde. Zelfs woorden kunnen het niet vangen.

 

 

Among Angels
En dit brengt ons tot het laatste nummer die deze thematiek weer op een andere manier uitwerkt.  Dit is overigens ook het eerste nummer waarbij ik Kate Bush in het begin een fout hoor maken. (Gevolgd door een zachte “sorry”.) Iedereen die Kate Bush heeft gevolgd weet wat voor een perfectioniste ze is, dat ze hier een fout toelaat zegt in mijn optiek veel over de persoonlijke groei die ze als artiest heeft doorgemaakt.

 

Dit lied, ook weer gedragen door een piano, kan als de donkere versie van “Don’t Give Up” worden omschreven. Het heeft dezelfde thema. Ook hier zingt de vrouw (de hoofdpersoon) dat hij (haar partner) niet moet opgeven, dat hij de engelen moet leren zien die hem omringen. Wie deze engelen zijn laat Kate Bush in het midden. Wat ze wel schetst is een beeld van een man/ partner die niet langer in zichzelf gelooft en niet langer de goede dingen ziet die zich om hem heen ontvouwen.

 

Ook hier speelt de ongrijpbaarheid, maar nog belangrijker, de onbereikbaarheid van de liefde centraal, hoewel subtieler dan in Lake Tahoe en Misty. Want hoe hard het hoofdpersonage ook probeert, het lukt haar niet haar partner te bereiken. Er is een onzichtbare muur, waardoor hij de engelen en haar niet kan zien…

 

Ik had Ukulele Songs 4,5 uit 5 sterren gegeven, omdat ik de samenhang van thematiek, symboliek, tekst en muziek perfect samen vond gaan. Ik kan er echter niets aan doen, maar Kate Bush heeft zichzelf hier overtroffen. Deze plaat is zonder meer een 5 uit 5. Het is van het begin tot het einde een meesterwerk dat meer eer verdient in 2011 dan het heeft gekregen.

 

Om het album direct van de band te kopen klik hier.   
Maar je kunt natuurlijk ook naar Amazone gaan: klik hier.

 

 

Een half donkere kamer. Drie mensen tegenover je. Een stapel van persoonlijke informatie op een tafel. Een lach en een schouderklop. De belofte van een positief gesprek. Een meelevende knik. En dan de aanval. Het voorlezen van een blog. De mededeling dat jij "je mond dient te houden" en "dient te luisteren". Terwijl jouw - jouw blog - wordt voorgelezen. Terug in een kleuterklas voor de lessenaar. Waar jouw persoonlijke leven plotseling het spil van een gesprek is geworden. Je realiseert je: de lachen zijn geen lachen, de medelevende knikken zijn geen knikken; het zijn stokken om je met woorden neer te slaan.

 

De stapel op de bureau is groter dan al je blogs tezamen.

 

Je vraagt je af waarom? Je vraagt je af waarom zoetige woorden in zweepslagen zijn veranderd en welk doel het dient? Dus keer je in je zelf, voor dat is wat je hebt geleerd. Je denkt aan een lied dat in je opkomt en houdt je vast aan het lied, een lied dat dit moment lijkt te vertegenwoordigen en wacht op het moment dat je niet langer je mond "hoeft te houden" en jij openlijk kan vragen waar dit nog in hemelsnaam overgaat. Niet meer over jou. Niet meer over wie je bent. Maar over wie zij denken dat je bent.

 

Dus denk je terug aan het lied en daagt de persoon uit om dit eens te voor te lezen. Je wilt haar vragen waar het is misgegaan, waar ze de idealen van het Maagdenhuis is kwijtgeraakt, waar deze houding en gedrag überhaupt nog in het "menselijke" valt?

 

Drie mensen en een half donkere kamer. En een lied in mijn hoofd...

 

 

Indifference

 

i will light the match this mornin',
so i won't be alone
watch as she lies silent,
for soon I will be gone

 

i will stand arms outstretched,
pretend i'm free to roam
i will make my way, through,
one more day in ...hell

 

how much difference does it make?

 

i will hold the candle
till it burns up my arm
i'll keep takin' punches
until their will grows tired
i will stare the sun down
until my eyes go blind
hey i won't change direction,
and i won't change my mind

 

how much difference does it make?
how much difference...

 

i'll swallow poison, until i grow immune
i will scream my lungs out till it fills this room

 

Tell me...
how much difference does it make?

 

Pearl Jam

 

Vorig jaar december (2010) was ik in Armenië om een lezing te geven over de langdurige gevolgen van genocidaal geweld. In deze lezing bracht ik vooral de culturele gevolgen van deze gebeurtenis naar voren en dat we dit niet d.m.v. het benoemen van getallen moesten objectiveren; dat de gevolgen ook een menselijke kant hebben dan de veelal besproken juridische en politieke consequenties - zie ook link voor verdere info over mijn reis.

 

Vandaag attendeerde iemand van de IAGS (International Association of Genocide Scholars) mij erop dat er zelfs een krantenartikel over mijn lezing was verschenen. Ik had hier helemaal geen weet van en is, gezien de grote namen die bij de conferentie aanwezig waren, tevens een eer. Ik heb geen idee waarom ze me een "professor" noemen, zo heb ik me nooit gepresenteerd, maar de beschrijving is toch wel iets om trots op te zijn.

 

Het krantenartikel is hier te vinden: link.

 

 

 

Ik heb zojuist de eerste geredigeerde versie van mijn manuscript bij de uitgeverij ingediend. Het is het eerste manuscript van drie manuscripten die ik in 2012 wil publiceren...

 

Ik heb twee dingen geleerd in dit proces:

 

1) Redigeren is echt tijdrovend en bij vlagen saai. Vooral als je ziet dat een mooie zin moet sneuvelen. "Killing your darlings" heet dit volgens mij officieel.

 

2) Werk nooit, en dan bedoel ik nooit, nooit, nooit, NOOIT aan drie manuscripten (+ nog twee projecten) tegelijk. Het is waanzin. Bevredigend, maar alsnog waanzin. (Maar ook heel leuk om te doen.)

 

Meer informatie volgt en hints zullen in de aankomende weken worden gegeven...

 

Anthonie Holslag

 

Voor redenen ter verduidelijking (en voor degenen die deze informatie voor ongegronde en persoonlijke redenen willen misplaatsen): het betreft hier projecten waar ik in 2011 en daarvoor aan gewerkt heb...

 

2011 was een zeer goed jaar voor muziek. Waar 2010 relatief stil bleef met releases van artiesten, heeft 2011 diverse bands en muzikanten geweldige platen afgeleverd. Arctic Monkeys, P.J. Harvey, Ben Harper, Kate Bush (twee platen zelfs, waarbij de volgende in november zal verschijnen), Tori Amos en nog vele anderen. Onder deze groep dit jaar was de tweede solo plaat van Eddie Vedder.

 

In tegenstelling tot zijn eerste album, dat een soundtrack was voor de film Into the Wild, had deze plaat gemengde recensies. Ten eerste omdat de plaat geheel gebaseerd was op een enkel instrument, namelijk de Ukulele, waardoor deze plaat waarschijnlijk de meest uitgeklede plaat is die Ed Vedder of zijn band Pearl Jam heeft uitgebracht. Een tweede reden voor de wisselende recensies is omdat deze plaat - in vergelijking met de Pearl Jam albums - introverter en minimalistischer is. Het is niet doordrongen met "angst" (in de Duitse definitie van het woord) en rauwe emoties die veelal kenmerkend zijn voor Pearl Jam. Toch zijn de emoties hier ook rauw, intiemer bijna, maar op een zeer subtiele manier.

 

Ik denk dat de verwachtingen dat dit een tweede Into the Wild zou worden, of een “nieuwe Pearl Jam plaat” zonder de overige bandleden, de redenen zijn waarom het ontvangst van dit album wisselend was. Eddie Vedder en Pearl Jam worden vaak als synoniemen gezien, terwijl Eddie Vedder uiteraard slechts 1/5 deel is van de band.

 

De meest gehoorde kritieken waren dan ook dat de plaat "eentonig" en "deprimerend" was (zowel tekstueel als muzikaal), dat er teveel songs op de plaat stonden en ook dat een Ukulele een album niet kon dragen. Deze recensies gaven tegelijkertijd veelal een verkeerd beeld van de geschiedenis en de totstandkoming van deze plaat. Een veel gehoorde kritiek bijvoorbeeld was dat het openingsnummer "Can't Keep", die eerder op een Pearl Jam plaat in volledige bandformatie is uitgebracht – met alle elektronische instrumenten -  (namelijk de zevende studio album Riot Act in 2002) sterker en scherper was dan deze uitgeklede versie.

 

Hoewel ik het er mee eens ben dat een deel van deze plaat depressieve teksten heeft, zal ik hieronder aantonen en hopelijk beargumenteren dat deze recensenten de plank geheel missloegen. Enerzijds omdat ze overduidelijk de geschiedenis van deze plaat niet kennen, maar ook omdat ze de intenties van deze plaat verkeerd hebben geïnterpreteerd. De depressieve boventoon, vooral in de eerste zes nummers, heeft een specifieke functie. Het gaat hier om persoonlijke verhalen; een persoonlijke ontwikkeling. Het minimalisme en de daaronder liggende boodschap van kwetsbaarheid en naaktheid, wordt met het instrument Ukulele uitgebeeld. Een Ukulele is een zeer intiem instrument. Het kent slechts vier snaren, waardoor de nadruk in de song op de progressie, de muziekopbouw en melodielijnen komt te liggen.

 

De plaat heet dus niet alleen Ukulele Songs, omdat de Ukulele de basis vormt van de liedjes, maar ook omdat de Ukulele hier als symbool wordt gebruikt voor naaktheid en kwetsbaarheid; dat tevens ook wordt uitgebeeld op de hoes van de plaat; een foto van een onderwater standbeeld van een naakte man zittend achter een bureau.


 

 

 

Voorgeschiedenis

Hoewel de plaat in 2011 bij Monkeywrench uitkwam, weet iedere Pearl Jam fan dat bootlegs van deze liedjes al vanaf 2000 het net circuleren. 2000 was voor Pearl Jam een zeer bewogen jaar. Ze hadden net hun zesde studio plaat (Binaural) afgerond en tourde door Europa toen Roskilde plaats vond waar negen fans het leven verloren. Deze gebeurtenis heeft bij de band, maar ook bij de fanbase (om nog maar over de nabestaanden te zwijgen) diepe littekens achtergelaten. De Pearl Jam fanbase is een gemeenschap waar mensen elkaar zeer goed kennen en zowel op forums als tijdens concerten elkaar opzoeken. (Er wordt wel eens beweerd dat Pearl Jam fans de meest actieve fans zijn op het internet.) 2000 was ook voor Eddie Vedder persoonlijk een zeer onstuimig jaar. Hij ging door een scheiding heen met zijn jeugdliefde, met wie hij een aantal jaar getrouwd was, en ontmoette rond dezelfde periode - tenminste, zo beweren de roddels, want dit is een niet besproken onderwerp onder Pearl Jam fans - zijn huidige vrouw.

 

 

Deze ervaringen hebben hun weerslag gevonden op de nummers die uiteindelijk op deze plaat terecht zijn gekomen. Liedjes als "You're True", "Satelite", "Goodbye", "Broken Heart" en zelfs "Can't Keep" (dat later een studio versie werd op hun album Riot Act) werden al diverse malen door Eddie Vedder op een Ukulele gespeeld nog *voordat* hun zevende studio plaat uitkwam. In de documentaire PJ20 geeft Eddie Vedder tijdens een interview dan ook aan dat de gebeurtenis rond Roskilde een moment was van introspectie. Of zoals hij het in de documentaire verwoordde: Roskilde was het begin van de vraag "wat"? Wat wilde de band bereiken? Wat konden ze voor de familie en nabestaanden van de overledenen doen? Wat was het belang van hun muziek? Ik denk dat deze vraag - "wat"? - ook zijn weg vond in de muziek. In de zin dat de muziek anders werd benaderd en werd uitgekleed, wat uiteindelijk de sobere plaat Riot Act tot gevolg had.

 

Deze voorgeschiedenis is ontzettend van belang om deze plaat met Ukulele Songs te begrijpen. Het is als het ware de plaat tussen Binaural en Riot Act in, waarbij zeer heftige en persoonlijke gevoelens een plaats dienden te vinden. De geruchten gaan zelfs dat Eddie Vedder in de eerste instantie niet van plan was deze plaat uit te brengen. Juist omdat het zo persoonlijk was. Cat Power en anderen, zo gaat het gerucht, heeft hem op andere gedachten gebracht.
Veel van wat Eddie Vedder in deze periode doormaakte, komt dan ook in deze plaat terug: het verliezen van liefde, het breken van je hart, maar ook het hervinden van liefde op het moment dat je dit het minst verwacht. Dit is te zien in de opbouw van het album, maar komt ook terug in de muziek zelf. Dit is een uitgeklede plaat. Een kwetsbare plaat. Een album dat expliciet introvert is en zich terugtrekt van de rock stromingen die Pearl Jam zo beroemd maakte. In ieder nummer komt deze naaktheid en kwetsbaarheid terug.

 

Can't Keep

Dit begint al bij het eerste nummer, dat misschien niet toevalligerwijs ook het eerste nummer van hun zevende album Riot Act was die in 2002 was uitgebracht. Het is alsof Eddie Vedder ons probeert te vertellen dat deze versie de basis vormde voor een album die expliciet een andere richting insloeg in de Pearl Jam oeuvre. Dit is ook de reden waarom veel recensenten dit nummer met het nummer op Riot Act vergelijken. Deze vergelijking is, zoals ik hierboven heb proberen aan te tonen, onjuist. De vergelijking hoort juist andersom te zijn. De ukulele versie van dit nummer is ouder dan de studio versie uit 2002, en in mijn optiek ook sterker. Waar de studio en Pearl Jam versie van Can't Keep een rollende ritme had en gevuld was met soundscapes, is deze uitgeklede versie juist scherper en urgenter omdat het dichter in de buurt komt van de koortsachtige teksten. In een interview (rond 2002) liet een bandlid zich ooit ontvallen, dat het liedje over de Dood en de acceptatie van de Dood ging. Nu ik de uitgeklede versie voor het eerst in de studio hoor, denk ik dat de betekenis van het liedje veel dichter bij huis ligt. Het gaat over de Dood. Maar niet (in mijn optiek tenminste) een fysieke dood, maar een relationele dood, waarbij de protagonist tegen zichzelf en de ander lijkt te zeggen "You can't keep me here". Dit wordt versterkt door de metaforische teksten die dit beeld van "loslaten" versterken: "I wanna shake, I wanna wind out. I wanna leave this mind and shout. I've lived all this life, like an ocean in disguise. I won't live forever. You can't keep me here..." De "You" kan hier het leven zijn, in de meest abstracte zin, maar ook de "ander", de "jou", de wederhelft, in een relatie, die je in de relatie vasthoudt.

 

De muziek doet hier iets wat het ook veelvuldig in andere nummers zal doen; het vouwt in zichzelf, waardoor de akkoord progressie een gelaagdheid krijgt die je niet zou verwachten van een viersnarig instrument. Dit nummer zet daarbij de toon voor de rest van het album. Ook de manier waarop deze versie gezongen is, onderschrijft de urgentie. (Het album versie uit 2002, was de stem in zichzelf gekeerd en mompelend, zoals vele nummers op die plaat – wat onder Pearl Jam fans veel teleurstellingen en klachten veroorzaakten.) In dit versie is de stem passievol en rauw en urgent. Er zit een angst achter de stem. Een onuitgesproken schreeuw, maar tegelijkertijd ook een berusting die samengaat met de teksten. Het is een stem van iemand die besloten heeft weg te lopen, maar dit doet in volledige bewustzijn van wat hij achterlaat en in de ervaringen die hij met zich meeneemt.

 

 

Sleeping by Myself
Waar het eerste nummer ging over het weglopen uit een relatie, gaat dit nummer over de pijn die een gebroken relatie met zich meeneemt. Het geeft in de eerste regel ook een hint naar verraad: “I should have known there was someone else, down below I always kept things to myself”. Het liedje is muzikaal enigszins simpel, maar dit maakt de fragiele teksten des te mooier: “I could never go to no one else. The hurt don’t show, but who knows time will tell…” De titel verwijst dan ook naar de eenzaamheid die het verbreken van een relatie met zich meebrengt. Eddie zingt dan ook: “I believe in love and disaster, sometimes the two are just the same. I’m beginning to see, what is left of me is gonna have to be free to survive. I’ll be sleeping by myself tonight.”

 

 

Without You
Dit nummer is een van de hoogtepunten op de plaat. Het begint met een zacht melodietje, dat vervolgens in complexiteit toeneemt en net zoals in Can’t Keep in zichzelf “vouwt”. (Ik kan het op geen enkel andere manier uitleggen; de melodieën gaan in elkaar op. Het is werkelijk ongelooflijk wat hier met een viersnarig instrument gebeurd.) Waar de voorgaande nummers gingen over het ontvluchten van een relatie en het verraad en pijn in een relatie, legt de klemtoon hier meer op de berusting. Hoewel deze nog niet geheel compleet is. De mooiste tekst voor mij zijn dan ook de littekens die een relatie soms met zich meetorst: “I’ll keep on healing all the scars, that we’ve collected from the start. I’d rather this then live without you.” Er is dus nog geen berusting in het feit dat de “ander” er niet meer is. Maar wel berusting in het feit wat de relatie betekent heeft. Dit zien we ook terug in de laatste regels: “There is a dream, I’ve dreamt about you. And from afar I lie awake. Close my eyes to find I’d never be the same without you…”

 

 

More Than You Know
Dit is een van de zes covers op deze plaat. Het originele nummer is geschreven in 1929 (toen de Ukulele nog als een volwaardig instrument werd gezien). De titel omschrijft eigenlijk al de thema van het nummer. De muziek is in mijn optiek uiterst bluesy. (En dan met name de opbouw en muziek progressie.) Hier zegt de protagonist tegen de ander dat zij veel meer in zijn gedachten is dan zij ooit zou weten. Hier zien we dus de worsteling met een scheiding en hoe de protagonist nog geen rust heeft gevonden met deze breuk: “Lately I find, you’re on my mind; more than you know. Wether I am wrong, wether I am right. I need you so. More than you know…”

 

 

Goodbye
Het volgende nummer borduurt hierop voort, maar zet voornamelijk het afscheid zelf centraal. De muziek is hier, net zoals de stem, zeer introvert en breekbaar. (Zoals een afscheid in een relatie vaak is.) Ook hier staat opnieuw de worsteling met berusting centraal: “I’ve got your love to remember, that will never change. I have you in my head. And though I’ll never hold you, and I am still asking why. I guess that this is goodbye.” Aan het einde van dit nummer veranderd deze onzekerheid in een conclusie. Het is niet meer een metaforisch afscheid, maar een concluderende afscheid: “We lived half our lives together. Cloud full of tears. It’s a lot of weight to bear. And the sun it may be shining, but there is an ocean in my eyes. Cause I know that this is goodbye.”

 

 

Broken Heart
De worsteling dat gepaard gaat met het beëindigen van een relatie staat tot nu toe dus in het album centraal. We zien echter ook dat de protagonist steeds meer berusting begint te vinden in de breuk. In dit nummer vind de protagonist rust in de pijn van verlies zelf: “I am alright, it is just tonight, I can’t play the part. I’m alright, it’s alright. It’s just one broken heart.” Net zoals Goodbye is de muziek en stem relatief sober en introvert. De emotie zit in de subtiliteit en het verdriet dat overduidelijk in de stem aanwezig is.

 

 

Satelite
Dit is in mijn optiek, naast Can’t Keep en Without You, het derde hoogtepunt van de plaat. Ik vind dit nummer zelfs sterker dan de live versie die vanaf 2001 op het net circuleerde. Hier is de berusting eindelijk compleet. Dit wordt versterkt door het feit dat er nu ook multi-vocaal wordt gezongen. Alsof Eddie Vedder hiermee de bevestiging van de berusting wil benadrukken.  Dit nummer vormt in vele opzichten dan ook het keerpunt op de plaat. De protagonist kan de breuk een plek geven: “I felt the light, I’m satisfied the highest high is you. Satelite, I’m holding tight, beaming back to you.”

 

Hier vindt dan ook een wisseling op het album plaats, dat versterkt wordt door een telefoon die afgaat en die Eddie Vedder lachend opneemt. (Het blijft gissen wie aan de andere kant van de lijn aanwezig is.) Dit lachen en het afgaan van de telefoon maakt de berusting van de breuk compleet, maar wekt ook de suggestie dat de  protagonist nu naar de toekomst kijkt. Deze thema wordt verder uitgewerkt met het volgende nummer.

 

 

Longing to Belong
Het eerste wat opvalt is dat dit nummer niet alleen op een ukulele is gebaseerd. Sterker nog, de akkoorden van de ukulele worden prachtig afgewisseld met een cello. Dit maakt het lied sterker, maar ook hoopgevend, met tegelijkertijd ook een vleugje (met name door de cello) melacholie. Dit is het vierde hoogtepunt. Net zoals de voorgaande nummers gaat de tekst over liefde. Maar waar de voorgaande nummers over een breuk gingen, gaat dit nummer over het hervinden van liefde: “I am falling harder than I have ever fell before. I’m falling fast while hoping I’ll land in your arms. Cause all my time is spend here, longing to belong to you…”

 

 

Hey Fakkah
Sommigen zouden dit een filler beschouwen. En er valt eigenlijk ook weinig te zeggen over dit 9 seconden nummer. Behalve dan dat het de breuk van de thematiek bevestigd en waar het hervinden van liefde in het voorgaande nummer nog een vraag was, dit op de rest van de plaat een zekerheid is geworden.
Zoals ook uit het volgende nummer blijkt.

 

 

You’re True
Zonder enige twijfel het vijfde hoogtepunt op de plaat. De muziek is opbouwend, opzwepend bijna en een lied dat ik begon te waarderen toen ik de live versie zag op de DVD Water on the Road. De teksten zijn fenomenaal, met name omdat met de titel wordt gespeeld. Ten eerste zingt de protagonist tegen een ander dat zij de “ware” is. Er is echter ook een andere betekenis en dit ligt verscholen in wat de ander tegen de protagonist zegt: “Open up, she said: Be true, be you…” Dit is uiteraard een terugkerend thema in de werken van Eddie Vedder, wat voornamelijk tot uiting komt in zijn strijd tegen commercie en het behouden van integriteit en authenticiteit. Met dit in het achterhoofd, is zijn antwoord op de opmerking van de “ander” ook zo mooi en kwetsbaar: “Now I am at home in my own skin…” Dit is ook de reden wat de “ander” de ware maakt; zij ziet hem voor wat hij is en accepteert hem.

 

 

Light Today
Dit is misschien ook de reden waarom “You’re True” wordt opgevolgd met “Light Today”. Dit is een simpel nummer waarbij een enkele zin vele malen wordt herhaald. (“I saw the light today”.) Dit onderschrijft de openbaring en de berusting, die we voelen als we onszelf door de ogen van een ander beginnen te zien.

 

 

Sleepless Nights
De tweede cover op de plaat en ook tegelijk een duet met Glen Hansard. Een andere versie van dit nummer is ooit als “Holiday Single”, die Pearl Jam ieder jaar naar hun fans stuurt, uitgebracht. Dit nummer laat weer de keerzijde van koortsachtige liefde zien; namelijk de eenzaamheid die je voelt als je van je geliefde bent verwijderd.

 

 

Once in Awhile
Dit is de derde cover op de plaat en prachtig en breekbaar gespeeld. Het is ook een reflectie naar de oude relatie die verbroken is, maar met de nieuwe ervaringen van liefde in het achterhoofd: “Once in awhile, will you try to give one little thought to me. Though someone else may be nearer to your heart. Will you dream of the moments I shared with you. Before we drifted apart…” Er is hier geen verbittering of verdriet meer, maar een verzoek naar zijn oude geliefde.

 

 

Waving Palms
Een instrumenteel stuk die ook hier weer een functie heeft. Het geeft, zoals de inleiding hierboven, een keerpunt in de thematiek aan, waardoor het vertelde verhaal op deze album een rond geheel begint te worden. Dit zien we bij de volgende twee covers die de reflectie naar de oude liefde bevestigen.

 

 

Tonight You Belong to Me
Dit is makkelijk het meest speelse nummer op de plaat en ook een hoogtepunt. Dit nummer heeft voornamelijk bekendheid gekregen door de film The Jerk (zie ook link), maar is niet – zoals sommige recensenten aannemen – geschreven door Steve Martin. Het originele nummer komt uit 1926. Dit nummer is een duet samen met Cat Power. Het is een liefdesduet waarbij een onmogelijke liefde verwoord wordt en waar de “ander” – ook al is het voor 1 avond – weer van de ander is. Hoewel dit een impressie geeft van vreemdgaan, denk ik dat de betekenis metaforisch is. Dit wordt ook bevestigd in de teksten: “Although we’re apart. You’re a part of my heart. And tonight you belong to me.” Het is dus opnieuw een oproep naar de oude geliefde.

 

 

Dream a Little Dream
Het laatste nummer maakt de songcyclus compleet. Ook dit is een cover. De uitvoering is echter uiterst fragiel en breekbaar. Dit is het verzoek van een ex-geliefde die de “ander” vraagt of ze zo nu en dan nog steeds aan hem denkt.

 

 

Als we de plaat en de gehele bouw beginnen te analyseren, komt er een zeer persoonlijk en kwetsbaar verhaal naar voren. Namelijk het proces van een scheiding en het hervinden van liefde. Als we dit vergelijken met de periode waarin deze liedjes zijn gecomponeerd, zien we tegelijkertijd ook een wending naar het innerlijke. Hoewel Pearl Jam altijd al introspectief was, is de reflectie van de “zelf” hier een thema an sich. De ukulele symboliseert dit. Het symboliseert de eenvoud, maar ook de kwetsbaarheid en naaktheid van de verteller.

 

 

Ik geloof nooit echt in cijfers, vooral als het op kunst aankomt, maar mocht ik een cijfer toekennen, dan zou ik deze plaat een 4,5 uit 5 sterren geven. Het is een aanrader voor een avond muziek met kaarslicht en een fles wijn, waarbij je door het verhaal - die we ongetwijfeld allemaal kennen - wordt meegenomen.

 

Om het album direct van de band te kopen klik hier.
Maar je kunt natuurlijk ook naar Amazone gaan: klik hier.

Blog

Contact